B

Basis #4: Stappenplan zeep maken

zeep-maken-stappenplan

Hierbij het stappenplan om zelf zeep te maken. Het basisproces is steeds hetzelfde, alleen de ingrediënten verschillen. Soms is er een extra stap nodig, zoals het maken van een kleimengsel. Dit geef ik vooraf aan bij de recepten voor beginners. Het is handig om dit stappenplan meermaals door te nemen. Op de bank, in je favoriete koffietent of in de zon.

Stappenplan zeep maken

 

#1 Veiligheid staat voorop

Zorg dat je ongestoord en goed geventileerd kunt werken. Ga pas aan de slag met het klaarzetten van de ingrediënten nadat je veilig bent ingepakt en doe alles pas weer uit wanneer je weer alles hebt opgeruimd. Draag tijdens het hele zeepmaakproces handschoenen en een veiligheidsbril. Ga pas zeep maken, wanneer je aan alle veiligheidsvoorschriften uit mijn vorige artikel uit de basiscursus kan voldoen. Zeep maken is – hoe natuurlijk ook – scheikunde.

Zeep maken is – hoe natuurlijk ook – scheikunde

#2 Zet je zeepspullen klaar

Bedek je keukenblad met zeil of krantenpapier. Verzamel vervolgens je spullen: kommen, lepels, steelpannetje, de weegschaal, spatels, thermometer, staafmixer, handschoenen, veiligheidsbril, de vorm en ingrediënten. Zo hoef je straks niet haastig naar iets op zoek.

Zet ook je zeepvorm alvast klaar. Daar heb je straks echt geen tijd meer voor. Sommige zeepvormen moet je bekleden met bakpapier, anderen hebben een siliconen liner (mijn favoriet!). Met een cupcakevorm druk je de zeepjes zo uit de vorm. Ideaal voor beginners. Ook is het handig om alvast het steelpannetje op het fornuis te zetten.

#3. Weeg de ingrediënten af

Het is handig om zoveel mogelijk ingrediënten van tevoren af te wegen:

Water

Giet het water direct in de maatbeker.

Natriumhydroxide

Schep de kristallen met een lepel in een kommetje.

kokosolie, boters & olijfolie

De olijfolie kun je direct in het pannetje gieten. De kokosolie kun je eerst en boter weeg ik eerst af en voeg ik vervolgens toe aan de olijfolie in de pan.

Luxe oliën

Luxe plantaardige oliën, waaronder zoete amandelolie, zijn niet voor niets koudgeperst. Ik probeer deze dan ook zo min mogelijk te verwarmen. Samen met de castor olie gaat dit in een apart kommetje en voeg je deze later aan de warme oliën toe.

bloemen, klei en andere extra’s

Doe gedroogde bloemen, klei, kruiden en andere toevoegingen, in aparte schaaltjes. Denk maar aan een kookprogramma: daar staat ook alles klaar in schaaltjes. Zo gaat het kokerrellen een stuk sneller.

etherische olie

Ik weeg de etherische olie altijd keurig af in een kleine, glazen maatbeker van Pyrex. Zeep maken is immers een precies werkje. Je zou ook een glazen theemok kunnen gebruiken.

Gebruik geen aluminium. Dit reageert wanneer het in aanraking komt met het loogmengsel. Veilige opties zijn: hittebestendig glas, roestvrijstalen en siliconen spullen.

#4. Maak de loogoplossing

Trek je huishoudhandschoenen aan en zet je veiligheidsbril op.  Weeg de natriumhydroxide af.

Voeg op een stabiele ondergrond, langzaam de natriumhydroxide lepel voor lepel toe aan het water (en nooit andersom!). Dit kan voor een kunstmatige vulkaanuitbarsting zorgen. Roer rustig door tot alle kristallen zijn opgelost. Het mengsel zal snel rond de 100 graden worden,  dus wees voorzichtig. Ga niet de lucht boven het mengsel inademen, want dit kan irriteren. Tip: doe je mondmasker op. 

Om te zorgen dat de loogoplossing de ideale temperatuur heeft voor verzeping, moet je wachten tot het is afgekoeld. Steek er een thermometer in. Zet de loog apart op een veilige plek en laat het 30 tot 45 minuten afkoelen totdat de temperatuur is gedaald tussen de 38 en 49 graden.

#5. Smelt de boters

Terwijl de loog aan het afkoelen is, weeg je de oliën en boters af. Zet een pan op het fornuis. Verwarm de boters en olijfolie op een laag pitje. Zorg dat de olie en boters niet warmer worden dan 60-70 graden. Tip: doe een thermometer in het pannetje. Blijf doorroeren totdat alle koksolie en boter is opgelost.

#6. Verzeping

Haal het steelpannetje van het vuur. En giet het in de glazen kom. Ik richt mijn straal op het vierkante gedeelte van de pannenlikker, zodat er zo min mogelijk luchtbellen ontstaan. Wanneer de loogoplossing en de vetten ongeveer dezelfde temperatuur hebben bereikt tussen de 38 en 47 graden, giet je voorzichtig het loogmengsel bij de olie. Zet de lege maatbeker direct in de gootsteen (safety first!).

Roer een halve minuut met de hand door en mix daarna met de staafmixer, totdat je een lichte trace hebt bereikt.

Trace is de belangrijkste fase van het verzepingsproces. Dit betekent namelijk dat je loog en vetten goed gemixt zijn. Als je stopt met mixen, je staafmixer een stukje optilt, dan druppels er wat zeepmengsel naar beneden. Blijven deze druppels even liggen op het oppervlak, voordat ze wegzakken? Dan heb je trace bereikt. Ze laten dan letterlijk een spoor achter.

Dit is het moment waarop je de etherische olie en andere ingrediënten, zoals een kleimengsel, toe kan voegen. Houd er rekening mee, dat sommige ingrediënten, waaronder zout, het mengsel sneller dik maken. Trace kan variëren in dikte: van honing tot dikke vanillevla. Een dunne trace is handig als je wilt swirlen. Een dikke trace kan fijn zijn wanneer als je na het gieten van de zeep in de vorm decoratieve pieken wilt maken. Pas op dat het mengsel niet te dik wordt, want anders kun je de zeep niet meer goed luchtbelvrij in de vorm krijgen.

Trace kan variëren in dikte: van vloeibare honing tot vanillevla.

#7. Toevoegingen

Zodra je trace hebt bereikt, kun je etherische oliën andere extra’s toevoegen. Je voegt ze pas na trace toe, zodat er minder van verloren gaat tijdens de verzepingsreactie. Deze heeft nu namelijk al voor een groot deel plaatsgevonden. En: etherische olie is kostbaar. Daarom is de juiste timing belangrijk.

Mix de extra’s goed door de zeep. Giet het zeepmengsel vervolgens in de vorm. Je kunt de zeep eventueel nog versieren door er gedroogde bloemen om te strooien. Til de zeepvorm op een dienblad naar een veilige plek om uit de harden. Leg er een velletje bakpapier overheen. Pak de vorm tot slot in met een handdoek of fleecedeken om de warmte vast te houden.

#8. Afwassen en opruimen

Was nu alle zeepspullen af. De laatste zeepresten kun je met oude handdoeken verwijderen.  Gebruik een aparte theedoek en sponsje om schoon te maken. Ruim je spullen op en zet vervolgens je veiligheidsbril af en trek je handschoenen uit. Leer meer over het schoonmaakproces.

#9. Zeep snijden

Na een paar dagen is je zeep hard genoeg om uit de vorm te halen. De textuur heeft nu iets weg van jonge kaas. Wees voorzichtig met de randjes en hoekjes. Snijd de zeep in stukken. Dit kun je langs een liniaal doen als je een vaste hand hebt, maar als je net als ik twee linkerhanden hebt, dan kun je ook een zeepsnijder gebruiken. Lees maar.

zeepcake-snijden

#10 Bewaren

Leg de zeepjes in een schoenendoos met een paar centimeter ruimte tussen elk zeepje. Berg het veilig op onderin de kast. Nu komt het lange wachten: de zeepjes moeten 6 weken rijpen!

zeepjes-schoenendoosTijdens het rijpingsproces zullen de laatste loogmoleculen op de vetten reageren. Dit is belangrijk, omdat je anders een irriterende zeep overhoudt die je direct in de prullenbak kunt gooien.

 

Het rijpingsproces, wordt ook wel uitharden genoemd. Al het water verdampt nu uit de zeep. Hierdoor kan het zeepje wel 10% van zijn gewicht verliezen. Het resultaat: een stevig blok zeep.

Keer de zeepjes om de paar dagen om, zodat ze aan beide kanten goed drogen. Na 6 weken zijn de zeepjes klaar voor gebruik.

Laat je zeep minimaal 6 weken uitharden, voordat je ‘m gaat gebruiken.

Je weet nu alles wat je moet doen om zeep te maken. In het laatste artikel geef ik 3 basisrecepten voor beginners. Zo kan je gelijk aan de slag. Veel plezier en deel vooral foto’s van je creaties via @zeepzus op Instagram!

Basiscursus zeep maken

#1 Benodigdheden
#2 ingrediënten
#3 Veiligheid
#4 Stappenplan
#5 RECEPTEN

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *